Vanaf 1 januari 2025 gaat de Belastingdienst de Wet DBA (Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) strenger handhaven. Deze wet, bedoeld om schijnzelfstandigheid tegen te gaan, heeft tot doel om zzp’ers die in de praktijk als werknemers werken, maar zonder de bijbehorende rechten, beter te beschermen. Echter, de hernieuwde handhaving zorgt voor veel onrust onder zowel zelfstandigen zonder personeel als hun opdrachtgevers.
Wat houdt de Wet DBA in?
De Wet DBA, die in 2016 werd ingevoerd, stelt dat zzp’ers die onder gezag werken feitelijk niet als zelfstandigen mogen worden gezien. De wet werd echter meerdere keren opgeschort vanwege onduidelijkheden en zorgen over de uitvoerbaarheid. Per januari 2025 wordt de handhaving weer opgepakt, wat betekent dat de Belastingdienst scherper gaat controleren op schijnzelfstandigheid. Dit heeft vooral invloed op sectoren waar schijnconstructies vaker voorkomen.
Kritiek vanuit de Tweede Kamer
In de Tweede Kamer is er veel kritiek op de plannen voor handhaving. Vooral de regeringspartijen benadrukken dat de Belastingdienst zich moet richten op probleemsectoren waar misstanden, zoals onderbetaling en uitbuiting, aan de orde van de dag zijn. Dit zijn bijvoorbeeld sectoren als de zorg, schoonmaak en maaltijdbezorging. Toch houdt het kabinet vast aan een bredere handhaving, zonder uitzonderingen.
Daarnaast is er kritiek op het ministerie van Financiën zelf, dat eerder dit jaar meer dan duizend schijnzelfstandigen inhuurde voor diensten binnen de Belastingdienst en de Toeslagenafdeling. Hoewel het ministerie belooft dit af te bouwen, blijft het een opvallend dilemma dat de overheid zelf de regels overtreedt die ze aan de markt wil opleggen.
Wat betekent dit voor zzp’ers?
De hernieuwde handhaving van de Wet DBA brengt veel onzekerheid met zich mee voor zzp’ers. Volgens recent onderzoek blijkt dat 15% van de opdrachtgevers inmiddels terughoudend is met het inhuren van zelfstandigen. Zzp’ers worden uitgesloten van aanbestedingen, en in sommige gevallen worden lopende contracten niet verlengd. Grote organisaties zoals het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg hebben bijvoorbeeld aangekondigd te stoppen met de inhuur van zzp’ers, behalve in uitzonderlijke gevallen.
Voor veel zelfstandigen is dit een probleem, omdat zij bewust kiezen voor het zzp-bestaan vanwege de vrijheid en vaak ook hogere inkomsten dan in loondienst. De angst om opdrachten te verliezen door de strengere controles is voor veel zelfstandigen dan ook reëel.
SER-advies en rechtsvermoeden van werknemerschap
In reactie op de problemen rondom schijnzelfstandigheid heeft de SER (Sociaal-Economische Raad) in 2021 geadviseerd om een zogenaamd rechtsvermoeden van werknemerschap in te voeren. Dit houdt in dat zzp’ers met een uurtarief onder de 33 euro standaard als werknemer worden gezien, tenzij de opdrachtgever kan aantonen dat er sprake is van zelfstandigheid. Dit zou vooral de lagere lonen aan de basis van de arbeidsmarkt beschermen, waar zzp’ers vaak in een zwakke onderhandelingspositie zitten.
Ondernemersorganisaties zoals VNO-NCW en MKB-Nederland steunen dit voorstel, maar blijven kritisch over andere elementen van het wetsvoorstel. Zij vrezen dat het rechtsvermoeden voor veel onzekerheid en complexiteit kan zorgen, vooral voor opdrachtgevers die twijfelen of ze aan de regels voldoen.
Boetes en waarschuwingen: wat kunnen bedrijven verwachten?
Staatssecretaris van Financiën Folkert Idsinga heeft aangegeven dat het eerste jaar na de invoering van de strengere handhaving bedrijven een ‘zachte landing’ wordt geboden. Dat wil zeggen dat er in 2025 niet direct boetes zullen worden opgelegd, mits bedrijven aantoonbaar bezig zijn met het oplossen van eventuele schijnconstructies. Alleen als bedrijven bewust blijven opereren in strijd met de regels, kunnen er boetes volgen.
Het is echter nog onduidelijk wat er precies bedoeld wordt met ‘aantoonbaar bezig zijn’. Dit leidde tot veel vragen in de Kamer, vooral over hoe bedrijven moeten omgaan met zzp’ers die liever zelfstandig blijven en niet in loondienst willen werken.
Wat betekent dit voor de toekomst?
De komende maanden blijven spannend voor zzp’ers en opdrachtgevers. Het kabinet lijkt vast te houden aan de bredere handhaving van de Wet DBA, terwijl zelfstandigen zich zorgen maken over het verlies van hun vrijheid en opdrachten. Ondertussen roept de Tweede Kamer op tot verdere debatten om te zorgen voor meer duidelijkheid.
De handhaving van de Wet DBA zal hoe dan ook de nodige veranderingen met zich meebrengen. Het blijft voor zowel zzp’ers als opdrachtgevers van cruciaal belang om de ontwikkelingen op de voet te volgen en tijdig maatregelen te nemen om boetes en juridische problemen te voorkomen.
Conclusie
De invoering van strengere controles op schijnzelfstandigheid per januari 2025 zet zzp’ers en hun opdrachtgevers onder druk. Hoewel de wet bedoeld is om misstanden aan de onderkant van de arbeidsmarkt aan te pakken, zijn de gevolgen voor zelfstandigen in verschillende sectoren al zichtbaar. De komende maanden zullen meer duidelijkheid moeten brengen over de toekomst van de Wet DBA en de positie van zzp’ers in Nederland.