Zzp’ers missen opdrachten door strenge handhaving schijnzelfstandigheid
De strengere handhaving van de Wet DBA, die in 2024 is ingevoerd om schijnzelfstandigheid aan te pakken, heeft al een directe impact op de werkgelegenheid van zelfstandigen. Uit recente cijfers blijkt dat ongeveer 25% van de hoogopgeleide zzp’ers in sectoren zoals IT, consultancy en marketing al opdrachten is misgelopen vanwege de onzekerheid rondom de wet. Dit komt voort uit de nieuwe richtlijnen van de Belastingdienst, die strenger controleert op arbeidsrelaties waarbij zelfstandigen eigenlijk als werknemers zouden moeten worden aangemerkt.
Wat houdt de Wet DBA in?
De Wet DBA, die in eerste instantie bedoeld was om zzp’ers en opdrachtgevers meer helderheid te bieden over arbeidsrelaties, controleert of er sprake is van schijnzelfstandigheid. Dat wil zeggen dat zelfstandigen, hoewel ze op papier als zzp’er werken, in de praktijk eigenlijk in een werknemer-werkgeverrelatie staan. Dit kan grote gevolgen hebben voor opdrachtgevers, die bij overtredingen naheffingen en boetes kunnen krijgen. Veel bedrijven hebben daarom hun beleid aangepast en zijn voorzichtiger geworden in het aannemen van zzp’ers.
De gevolgen van de handhaving
Deze terughoudendheid bij opdrachtgevers heeft er toe geleid dat veel zzp’ers opdrachten mislopen, vooral in sectoren waar zelfstandigen vaak voor langere periodes worden ingehuurd, zoals de IT-sector. Volgens onderzoek van HeadFirst Group hebben 25% van de hoogopgeleide zelfstandigen opdrachten verloren door de strikte toepassing van de Wet DBA.
Daarnaast is er een grote vraag naar meer duidelijkheid over hoe de Belastingdienst de handhaving zal uitvoeren. Veel zzp’ers voelen zich onzeker over hun status en opdrachtgevers vrezen juridische complicaties. Dit leidt tot een afwachtende houding bij bedrijven, die mogelijk extra juridische stappen ondernemen voordat ze zelfstandigen inhuren, wat de flexibiliteit van de zzp-markt onder druk zet.
Kabinet stemt in met wensen van de Kamer voor koerswijziging handhaving Schijnzelfstandigheid
Het kabinet heeft ingestemd met de wensen van diverse fracties uit de Tweede Kamer om de handhaving van de Wet DBA te versoepelen. Tijdens een debat in de Kamer hebben de partijen VVD, D66, NSC en SGP gepleit voor een risicogerichte handhaving, waarbij de Belastingdienst zich in eerste instantie richt op de meest problematische gevallen van schijnzelfstandigheid, zoals gedwongen zelfstandigheid en arbeidsmigratieconstructies. Voor de overige zzp’ers wordt gepleit voor een ‘zachte landing’ waarbij waarschuwingen worden gegeven in plaats van directe sancties.
De motie van de Tweede Kamer
De motie, die door verschillende Kamerleden werd gesteund, verzoekt de Belastingdienst om een meer mensgerichte aanpak te hanteren bij de handhaving. Thierry Aartsen van de VVD benadrukte dat er veel onrust is onder zelfstandigen en dat dit ten koste gaat van échte zzp’ers die nu opdrachten mislopen. Door risicogericht te handhaven en voor minder problematische gevallen te kiezen voor waarschuwingen, kan de Belastingdienst voorkomen dat de zzp-markt wordt verstoord.
Een ander belangrijk punt van de motie is de oproep aan de Belastingdienst om voor 1 november een duidelijk toetsingskader te publiceren dat door alle overheidsinstanties wordt gehanteerd. Dit zou ervoor moeten zorgen dat zelfstandigen en opdrachtgevers weten waar ze aan toe zijn en dat de interpretatie van de regels consistent wordt toegepast.
Splitsing van de Wet VBAR
Verschillende partijen, waaronder NSC en VVD, hebben daarnaast aangedrongen op het splitsen van de Wet VBAR (Wet Versterken Arbeidsrelaties). De wet bevat bepalingen die onder andere gaan over de tarieven waaronder zelfstandigen werken en de rechten die zzp’ers kunnen claimen. Een voorstel is om de onderdelen van de wet die betrekking hebben op lage tarieven en het rechtsvermoeden van werknemerschap sneller te behandelen, terwijl de meer complexe onderdelen over de beoordeling van arbeidsrelaties later worden behandeld. Het kabinet heeft hier vooralsnog nog geen definitieve beslissing over genomen, maar het voorstel wordt serieus overwogen.
De zzp’er in de zorg: einde in zicht?
De toekomst van zzp’ers in de zorgsector lijkt steeds onzekerder te worden. Uit een recente enquête blijkt dat maar liefst 75% van de zelfstandige zorgverleners geen interesse heeft in een vast dienstverband, ondanks het feit dat zorginstellingen proberen zelfstandigen over te halen om in loondienst te komen. Twee jaar geleden lag dit percentage nog op 50%, wat wijst op een toenemende voorkeur voor flexibiliteit onder zorgverleners.
Veranderende regels voor zzp’ers in de zorg
Veel grote zorginstellingen hebben te maken met nieuwe, strengere regels voor de inhuur van zzp’ers. In augustus 2024 hebben zorgorganisaties zoals ActiZ, Nederlandse ggz en Zorgthuis.nl een fiscaal kompas opgesteld waarin wordt aangegeven dat de inhuur van zzp’ers alleen nog is toegestaan bij tijdelijke tekorten of bij het ontbreken van specifieke expertise. Dit betekent dat zorginstellingen steeds meer druk voelen om te stoppen met het structureel inhuren van zzp’ers, wat de toekomst van veel zelfstandigen in de zorg onzeker maakt.
De impact van detachering
Omdat zorginstellingen zich zorgen maken over juridische risico’s en mogelijke sancties van de Belastingdienst, kiezen veel instellingen ervoor om geen zzp’ers meer in te huren via bemiddelingsbureaus. In plaats daarvan schakelen ze steeds vaker over op detachering. Detachering biedt een oplossing waarbij zelfstandigen wel hun flexibiliteit behouden, maar formeel in dienst zijn van een detacheringsbureau. Dit geeft opdrachtgevers meer zekerheid, maar brengt voor detacheringsbureaus extra kosten met zich mee, zoals de verplichting om loon door te betalen bij ziekte en het hanteren van cao-regels.